نتایج
نتایج
کلیدی عملکرد
۱۵ %
نتایج کارکنان
۹%
نتایج مشتری
۲۰%
نتایج جامعه ۶%
فرایندها
۱۴%
کارکنان
۹%
خط مشی و استراتژی ۸%
۸%
رضایت مشتریها
۲۰%
مشارکتها و منابع
۹%
رهبری
۱۰%
یادگیری و نوآوری
شکل ۲-۷: نمای کلی معیارها مدل تعالی اروپا(کمپیتل و همکاران، ۲۰۱۱)
مدل تعالی سازمانی یک چارچوب غیرتجویزی بر اساس نه معیار سنجش می‌باشد. پنج عدد از این معیارها جزو توانمندسازها و چهار عدد دیگر آن جزو نتایج هستند، که۵۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز مربوط به توانمندسازها و۵۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز مربوط به نتایج هستند. معیارها مربوط به توانمندسازها، کارهایی که یک سازمان باید انجام دهد را نشان می‌دهد و معیارهای مربوط به نتایج چیزهایی راکه سازمان باید به آن دست یابد مشخص می کند. نتایج در واقع منتج از توانمندسازها هستند. توانمندسازها با بهره گرفتن از بازخورهای دریافتی از نتایج بهبود می‌یابند (هیدز و همکاران^[۵۸] ۲۰۰۴).
خلاصه‌ای از معیارهاو زیر معیارهای مدل تعالی اروپا:
۱- رهبری
رهبران چگونه آرمان و مأموریت سازمان را تعیین و دسترسی به آنها را تسهیل کرده و ارزش‌های موردنیاز برای موفقیت درازمدت را ایجاد و آنها را از طریق فعالیت و رفتار مناسب بکار می‌گیرند و شخصاً با مشارکت خود از ایجاد و بکارگیری سیستم مدیریت اطمینان می‌یابند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲- کارکنان
سازمان چگونه دانش و پتانسیل‌های کامل کارکنان خود را به صورت فردی یا گروهی در تمامی سطوح سازمانی اداره، توسعه و بکار گرفته و چگونه این فعالیت‌ها را در جهت حمایت از خط‌مشی و راهبرد و اثربخشی عملیات طرح‌ریزی می‌کند.
۳- حوزه خط‌مشی و راهبرد
چگونه سازمان مأموریت‌ها و آرمان‌های خود را از طریق راهبرد روشن متمرکز بر منافع ذینفعان که بوسیله خط‌مشی برنامه‌ها، اهداف بلندمدت، کوتاه‌مدت و فرآیندها حمایت شده است، اجرا می‌کند.
۴- شراکت‌ها و منابع
سازمان چگونه امکانات خارجی و منابع داخلی خود را در جهت حمایت از خط‌مشی، راهبردها و افزایش کارایی عملیات فرایندهایش شناسایی، هماهنگ و اداره می‌کند.
۵- حوزه فرآیندها
چگونه سازمان فرایندهای خود را با هدف حمایت از خط‌مشی، راهبرد و تأمین رضایت و افزایش ارزش برای مشتریان و سایر ذینفعان خود، طراحی اداره و بهبود می‌بخشد.
۶- حوزه نتایج کارکنان
آنچه سازمان در ارتباط با کارکنان خود بدست می‌آورد.
۷- حوزه نتایج مشتریان
آنچه که سازمان در ارتباط با مشتریان بیرونی خود بدست می‌آورد.
۸- حوزه نتایج جامعه
آنچه سازمان در رابطه با جامعه محلی، ملی و بین‌المللی بطور مطلوب بدست می‌آورد.
۹- حوزه نتایج عملکرد
آنچه که سازمان در ارتباط با عملکرد برنامه‌ریزی شده خود بدست می‌آورد ( ۲۰۱۳)
الف – توانمندسازها

۱) سطح تحصیلات شما چیست؟
کارشناسی کارشناسی ارشد دکترا و بالاتر
۲) دوره های گذرانده شده در زمینه مدیریت پروژه یا مدیریت عالی:
دارای مدرک مدیریت پروژه (PMP یا IPMA) دوره عالی مدیریت یا MBA نرم افزارهای تخصصی مدیریت پروژه کارشناس ارشد مدیریت پروژه و ساخت/ مهندسی و مدیریت ساخت سایر…………………………………………………………………………………….
۳) سابقه کار شما در سازمان چند سال است؟
کمتر از ۵ سال ۵ تا ۱۰ سال ۱۰ تا ۱۵ سال ۱۵ تا ۲۰ سال بالای ۲۰ سال
ب) پرسشنامه‌ی خبرگان مدیریت دانش
«بسمه تعالی»
با عرض سلام و احترام
پرسشنامه‌ای که پیش رو دارید، بخشی از یک کار پژوهشی دانشگاهی در قالب پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت پروژه و ساخت با عنوان «بررسی نقش دفتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت» در دانشگاه مهرالبرز تهران و زیر نظر دکتر سید مجتبی حسینعلی‌پور، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی می‌باشد. هدف از انجام این پژوهش، پاسخ به این پرسش است که دفتر مدیریت پروژه (PMO) تا چه حد می‌تواند بر چالش مدیریت دانش پروژه‌ها در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت غلبه کرده و منجر به ایجاد بسترهای مناسب جهت استقرار نظام مدیریت دانش و دروس آموخته‌ی پروژه‌های به اتمام رسیده‌ی تحت امر این دفتر در این سازمان‌ها گردد.
پرسشنامه حاضر با هدف آزمون اعتبار محتوای متغیر وابسته‌ی تحقیق خدمت حضرتعالی تقدیم گردیده است و بر آن است که اجزای این متغیر و گونه شناسی‌های عناصر آن را از منظر خبرگی جنابعالی به آزمون بگذارد. لذا پس از بررسی‌ها و مطالعات لازم، ۸ مؤلفه و ۲۷ شاخص استخراج گردید که در این رابطه از شما صاحب نظر گرامی تقاضا می‌شود، اهمیت هر یک از شاخص‌ها را در ارتباط با محتوای متغیر یاد شده تعیین نمایید؛ برای این منظور پس از ارائه مدل مفهومی متغیر وابسته، پرسش‌هایی مطرح خواهند شد.

با سپاس فراوان
محمدجواد صالحی
مدل مفهومی بسترهای مدیریت دانش پروژه
مؤلفه اهداف و استراتژی
مؤلفه فرایندها و رویه‌ها
مؤلفه فرهنگ سازمانی
مؤلفه مدیریت
مؤلفه محیط صنعتی (رقابتی)
مؤلفه زیرساخت‌های مادی
مؤلفه ساختار
یادگیرنده
همکاری‌گونه
فرهنگ تبادل تجربیات
مدیریت استراتژیک دانش پروژه
برنامه‌ریزی
بررسی نتایج اجرای مدیریت دانش پروژه
هم‌سویی اهداف مدیریت دانش پروژه
با اهداف مدیریت دانش سازمان پروژه
حمایت‌گر
مشارکتی
متعهد
تسهیل‌گر
سیستم پاداش
کانال‌های ارتباطی
طرح‌های آموزشی
بلوغ متدلوژی
مدیریت پروژه
کنترل فعالیت‌های مدیریت دانش پروژه
تخصیص مسئولیت‌ها جهت اجرای فرایندهای مدیریت دانش پروژه
روش‌های مدوّن به منظور اجرای فرایندهای مدیریت دانش پروژه
باانگیزه
توانمند
متعهد
ساختار دانشی در مقابل ساختار غیر دانشی
ظرفیت جذب دانش
در سازمان پروژه
ابتکارات سایر سازمان‌ها
میزان تعامل با سایر سازمان‌ها

میزان رابطه یا به عبارت دیکر ، حدی که مصرف کنندگان ، نام و نشان تجاری را به خود نزدیک و متعلق به خود می دانند، در مدل BAV بر اساس عوامل زیر سنجیده می شود. (میلر و مویر ، ۲۰۰۴)
ارضای نیازهای منحصر به فرد مشتریان
تناسب با سبک زندگی
میزان احساس مشتریان از انطباق طراحی نام و نشان تجاری با آن ها
بسیاری از مشتریان در بازار خودرو، نام پروشه را به عنوان خودرویی کاملا متفاوت از سایرین در نظر می گیرند. اما ، تعداد افرادی که این نام و نشان تجاری را متعلق به خود بدانند ، بسیار اندک است . مدل BAV به این نکته توجه دارد که نام و نشان تجاری که رابطه نزدیک تری با مصرف کنندگان دارد، از نرخ نفوذ بالاتری در بازار برخوردار است و برای دوره طولانی تری سودآوری خود را در بازار حفظ می کند . (میلر و مویر، ۲۰۰۴) برای هر کسب و کار ، داشتن ارتباط صحیح چیزی است که ارزش طول عمر مشتری را حداکثر می کند. ( پیز^[۱۲۹] ، ۲۰۰۱)

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اعتبار –به معنی میزان ارزشمندی نام و نشان تجاری در نظر خریداران است و نشان می دهد که نام و نشان تجاری تا چه حد در زمره بهترین ها در صنعت خود به شمار می آید . این معیار، ارتباط نزدیکی با معیا “برداشت از کیفیت” دارد که در مدل آکر ذکر شده و به علاوه شهرت و محبوبیت نام و نشان تجاری را مورد سنجش قرار می دهد . یکی از قدرتمندترین نمونه های نام و نشان تجاری بر اساس این معیار کوکاکولا است . برداشت مصرف کنندگان از کیفیت این نام و نشان تجاری در بالاترین سطوح در صنعت می باشد . همچنین ، به دلیل حاکمیت این نام و نشان تجاری در گوشه و کنار جهان ، از نظر شهرت و محبوبیت در سطح بالایی قرار دارد. برای طراحی و توسعه نام و نشان تجاری جدید ، توجه به معیار اعتبار یکی از نکات حائز اهمیت است و باید پس از معیارهای رابطه و تمایز ، توجه خاصی بدان متمرکز گردد . ( میلر و مویر ، ۲۰۰۴ )
اعتبار به عنوان عاملی مورد توجه قرار گرفته است که نقش کلیدی در ادراک مشتریان نسبت به جزئیات محیط ، بخصوص در زمینه تاکتیک های قیمت گذاری ، تبلیغات و فروش شخصی ایفا می کند . اعتبار نام و نشان تجاری شامل دو عامل کلیدی است:‌
الف) قابلیت اعتماد یعنی اعتقاد به این که شرکت مایل است به تعهداتش عمل کند.
ب) خبرگی : یعنی اعتقاد به این که شرکت توانایی تحقق بخشیدن به تعهداتش را دارد. قابلیت اعتماد جدا از صحت و راستی است و می تواند به عنوان یک ویژگی مستقل تعریف شود . ( سواینی و اسویت^[۱۳۰]، ۲۰۰۷)
دانش – دانش عبارت است از داده ها ، اطلاعات و مهارت هایی که توسط فرد به واسطه ی تجربه ، تحصیلات و خودکاوی کسب می شود. به عبارت دیگر ، دانش را می توان ادراک جزئیات یکپارچه ای دانست که به تنهایی ارزش کمتری دارند. دانش نام و نشان تجاری عبارت است از آشنایی مشتری با نام نشان تجاری و درک وی از آگاهی و تصویر نام و نشان تجاری است . ( کلر، ۱۹۹۳) ‌در مدل BAV دانش ، معیار یاز میزان درک مصرف کنندگان از نام و نشان تین . نشان می دهد که مصرف کنندگان تا چه حد توانسته اند مفاهیم و ارزش های نام و نشان تجاری را برای خود ، درونی سازی کنند. دانش تنها دستاورد فعالیت های رسانه ای نیست . نام و نشان تجاری باید ایده روشن و برتری داشته باشد تا بتواند برای مصرف کنندگان جذاب باشد . براساس مدل BAV ، دانش دستاورد نهایی تمامی فعالیت های بازاریابی و حاصل تجزبیاتی است که وجود دارد که مصرف کنندگان حرفه ای د رقضاوت های خود با اطمینان و اعتماد بیشتری عمل می نمایند و بنابراین به علائم حاشیه ای آسیب پذیر ی کمتری دارند. مطالعات نشان می دهند که در یک قلمرو موضوعی خاص ،‌افراد حرفه ای در مقایسه با مصرف کنندگان غیر حرفه ای دارای دانش غنی تر و سازمان یافته تری می باشند( آلبا و هوتچیسون^[۱۳۱]، ۱۹۸۷) دانش به عنوان یکی از ویژگی های اصلی مصرف کنند ه ، عاملی مهم در بررسی رفتار مصرف کننده می باشد . مصرف کنندگان با سطوح دانش بالا و پایین رفتارهای متفاوتی را از خود نشان می دهند. ( گرایم و دیگران ، ۲۰۰۲) قبل از این که ارزش ویژه واقعی نام و نشان تجاری بتواند اندازه گیری شود، باید ابتدای از دانش نام و نشان تجاری در اذهان مشتریان بالقوه اطلاع داشت. ( هلین^[۱۳۲] ، ۲۰۰۸)
در این مدل، تمایز و رابطه با هم ترکیب شده و قدرت برند^[۱۳۳] را نشان می دهد. این دو رکن، اشاره به ارزش آتی برند دارد، نه ارزش گذشته برند، ترکیب احترام و دانش با هم، منزلت برند^[۱۳۴] را مشخص می کند، که بیشتر مانند گزارشی از عملکرد گذشته برند است، بررسی و سنجش روابط بین چهار بعد این مدل، اطلاعات زیادی از وضعیت کنونی و آینده برند را در اختیار می گذارد. قدرت و منزلت برند می تواند در یک نمودار با یکدیگر ترکیب شده و مراحل سیکل توسعه برند را مشخص کند.(شکل )
برندهای جدیددرست بعد از شروع کار، سطح پایینی از هر چهار بعد این مدل را نشان می دهند. در برندهای قوی جدید، بعد تمایز معمولا سطح بالاتری نسبت به بعد رابطه، اختیار می کند، این در حالی است که دوبعد احترام و دانش در سطح پایین تری قرار دارند. برندهای رهبر سطح بالاتری از هر چهار بعد را به نمایش می گذارند. در نهایت، برندهای در حال رکود، از سطح بالایی از دانش- شاهدی بر عملکرد گذشته- سطح پایینی از احترام و حتی سطح پایینی از رابطه وتمایز برخوردارند.
نمودار شماره ۲-۷. سیکل توسعه برند مربوط به مدل ارزیاب دارایی برند (کاتلر و کلر-۲۰۰۸)
۲-۱۶-۴ مدل Brandz
بر اساس پژوهش هایی که در زمینه نام و نشلان تجاری صورت گرفته ، مدل ها و نظریه هایی برای سنجش نام و نشان تجاری ارائه شده است . WPPs Brandz را می توان در قالب “هرم پویایی نام و نشان تجاری ” را مورد مشاهده قرار داد. هرم پویای نام و نشان تجاری شامل موارد زیر می باشد( میلر و مویر ، ۲۰۰۴)
تعلق^[۱۳۵] : مصرف کنندگان احساس می کنند که مزیت های نام و نشان تجاری صرفا برای آن هاست . به عبارت دیگر ، احساس می کنند نام و نشان تجاری متعلق به آن هاست.
برتری^[۱۳۶] : مصرف کنندگان فکر می کنند نام و نشان تجاری در رده خاصی از محصولات برتر است. به عبارت دیگر ، این نام و نشان تجاری از دیگر موارد مشابه برتر است.
عملکرد^[۱۳۷] : کیفیت نام و نشان تجاری برای مصرف کنندگان ، قابل قبول و مناسب است و آنجه از یک نام و نشان تجاری خاص انتظار دارند ، به خوبی برآورده شده است . به عبارت دیگر ، آن نام و نشان تجاری ، نیازهای مصرف کنندگان را برآورده می کند.
رابطه^[۱۳۸] : مصرف کنندگان به این باور می رسند که نام و نشان تجاری برای افرادی مثل آن ها ساخته شده است .
آگاهی از حضور^[۱۳۹] :‌مصرف کنندگان نسبت به نام و نشان تجاری آگاهی دارند، آن را می شناسند و تعریف آن را شنیده اند .
عدم آگاهی^[۱۴۰] : مصرف کنندگان تا به حال با این نام و نشان تجاری مواجه نشده اند و در واقع اولین بار است که این نام را می شنوند.
اکوارد^[۱۴۱] یکی از شیوه های سنجش نام و نشان تجاری است که توسط مرکز پژوهشی هریس اینتراکتیو^[۱۴۲]طراحی شده و در آمریکای شمالی مورد استفاده قرار می گیرد. این مدل ، سه معیار اصلی را در بر می گیرد که عبارتند از : (‌میلر و مویر ، ۲۰۰۴ )
کیفیت^[۱۴۳] – شاخص کیفیت ، نام و نشان تجاری را بر اساس رتبه بندی ۱۰ امتیازی مورد ارزیابی قرار داده و در صورتی که نام و نشان تجاری برجسته باشد ، امتیاز آن ۱۰ و اگر کیفیت آن قابل قبول باشد ، امتیاز پنج و در صورت برخورداری از کیفیت پایین ، امتیاز آن صفر خواهد بود.
برتری – معیاری است که درصد پاسخگویان دارای نگرش مثبت نسبت به نام و نشان تجاری را ملاک قرار می دهد.
ارزش نام و نشان تجاری – این معیار رضایت کلی مصرف کنندگان را از نام و نشان تجاری مورد سنجش قرار می دهد و حاصل ضرب دو معیار کیفیت و برتری است.
معمولا انواع نام و نشان تجاری رتبه بالا در رتبه بندی Equired قدتمندترین انواع و نام و نشان تجاری نیستند بلکه قرار گرفتن برخی از انواع و نام نشان تجاری در صدر جدول نشان دهنده این است که آن ها توانسته اند به خوبی انتظارات خریداران خود را پاسخ دهند . ( میلر و مویر، ۲۰۰۴)
این مدل به شکل یک هرم طراحی شده است که وفاداری خرید در حرکت به سمت بالای هرم افزایش می یابد . مصرف کنندگان در حرکت به سطوح بالاتر به صورت فعال تری از نام و نشان تجاری دفاع خواهند کرد . و همچنین سهم از سبد خرید آن ها و میزان مصرف در طبقه محصول نام و نشان تجاری افزایش خواهد یافت . هدف این مدل ساختن گروه نسبتا بزرگی از مصرف کنندگان واقعا وفادار است که با حفظ رابطه مناسب همیشه به نام و نشان تجاری وفادار بمانند.
نمودار شماره ۲-۸. هرم پویایی نام و نشان تجاری مدل Brandz
۲-۱۶-۵ مدل ایکویترند
این مدل که توسط توتال ریسرچ^[۱۴۴] ایجاد شده، تفاوت و تقابل جالب با ارزیاب دارایی برند دارد. در این مدل از مجموعه کوچکی از پرسش های ساده تر و در عین حال قوی تر استفاده می شود. پژوهش سالاته مربوط به این مدل در آغاز با ۲۰۰۰ پاسخگو و در رابطه با ۱۳۳ برند انجام شد و در سال ۱۹۹۵ به ۷۰۰ برند در ۱۰۰ گروه محصول رسید. این روش بر مبنای سه معیار مختلف دارایی برتد استوار است. نخستین دارایی، برجستگی برند^[۱۴۵] است، یعنی درصدی از مخاطبان که درباره برند دارای یک عقیده هستند. دومین دارایی کیفیت ادراک شده است و قلب این مدل محسوب می شود. چرا که طبق یافته های توتال ریسرچ، کیفیت ادراک شده به میزان بسیار زیادی با دوست داشتن برند، اعتماد به برند، افتخار به داشتن برند و تمایل به توصیه برند به دیگران ارتباط دارد. این معیار متوسط رتبه های کیفیت است که مخاطبانی که دارای عقیده ای نسبت به برند بوده اند ( دارایی نخست)، از امتیاز ۱ تا ۱۱ به برند داده اند. سومین دارایی، رضایت استفاده کننده^[۱۴۶] است. این معیار، متوسط رتبه های کیفیت است که مخاطبانی که از برند در بیشتر اوقات استفاده می کنند به برند داده اند. این سه دارایی و معیار در هم ادغام شده و ارزش ویژه برند را شکل می دهند.(آکر،۱۹۹۶)
۲-۱۶-۶ مدلYDL
یو و دمتا^[۱۴۷] در سال ۱۹۹۸ مدلی برای ارزیابی ارزش ویژه نام و نشان تجاری ارائه نمودند که شامل تلاش ها و کوشش های بازاریابی و تأثیر آن بر ابعاد مختلف نام و نشان تجاری بود. آن ها سعی بر این داشتند که به ابعاد و جنبه های مختلفی که محققان دیگر نسبت به آن بی توجه بودند ، توجه ویژه نشان دهند. مدل مفهومی تحقیق این دانشمندان به صورت زیر است.
ارزش برای شرکت
ارزش ویژه نام و نشان تجاری
ابعاد مختلف ارزش ویژه نام و نشان تجاری
کوشش بازاریابی
ارزش برای مشتری
شکل شماره ۲-۹. مدل YDL Sourrce: 1998,Yoo & Domtha
۲-۱۶-۷ مدل رزونانس (طنین) برند^[۱۴۸]
این مدل توسط کوین کلر ارائه شده است. در این مدل، ساختن برند مرحله ای و پلکانی است. به این ترتیب که از پایین به بالا مراحل زیر می باید طی شود:
۱- اطمینان از شناخته شدن برند توسط مشتریان و ایجاد تداعی و ارتباط برند در ذهن مشتریان با سطح کلاس خاصی از محصول و یا با نیاز مشتریان.
۲- ایجاد کلیتی از مفهوم برند در ذهن مشتریان با بهره گرفتن از مرتبط کردن تعدادی از تداعی های قابل لمس برند با تداعی های غیرقابل لمس.
۳- تلاش در ایجاد پاسخ های مطلوب مشتری در مورد برند در هنگام قضاوت و بروز احساسات در رابطه با برند.
۴- سعی در تغییر پاسخ ها و واکنش ها به برند در جهت ایجاد وفاداری عمیق و فعال مشتریان.
اجرای این چهار مرحله، مستلزم ساختن شش سنگ بنای مهم برند در ارتباط با مشتریان است. این شش سنگ بنا می تواند در قالب یک هرم برند شکل گیرد ( طبق شکل ). این مدل، دو گونه بنیان و ریشه را برای برند در نظر می گیرد. بنیان منطقی برای ساختن برند که در سمت چپ هرم قرار دارد و بنیان احساسی که در سمت راست هرم قرار می گیرد. خلق ارزش ویژه برند مستلزم رسیدن به نوک هرم است و این زمانی اتفاق می افتد سنگ بناهای مناسب هرم در کنار یدیگر قرار گیرند. شش سنگ بنای هرم عبارت اند از:
برجستگی برند: هرچند وقت یک بار و با چه سختی و یا آسانی، در شرایط مختلف خرید و مصرف، برند را به خاطر آورده می شود؟
عملکرد برند^[۱۴۹] : چگونه محصول یا خدمت نیازهای کارکردی و عملکردی مشتریان را برآورده می سازد؟
تصویر سازی برند^[۱۵۰] : مرتبط است با دارایی بیرونی محصول یا خدمت، مشتمل است که با راههایی که برند در جهت برآورد ساختن نیازهای اجتماعی و روانشناختی مشتریان طی می کند.
قضاوت های برند^[۱۵۱] : بر عقاید و ارزیابی های شخصی مشتریان تمرکز دارد.
احساس برند ^[۱۵۲] : پاسخ ها و واکنش های احساسی مشتریان در قبال برند.
رزونانس برند: به ماهیت رابطه ای که مشتریان با برند دارند و هم چنین میزانی که مشتریان احساس همراهی و همپایی با برند می کنند برمی گردد. رزونانس، عمق رابطه درونی و روانی که مشتریان با برند دارند و هم چنین فعالیتی که ناشی از این وفاداری می شود را در بر می گیرد.

واژگان کلیدی:
آیه­هایی از قرآن کریم بیان­گر توجه ویژه قرآن پیرامون دشمن­شناسی است نمونه­هایی از آن را در این­جا یادآور می­شویم:
۲-۴-۱٫کید:«الکید: صیاح الغراب بجهد. و الکید. إخراج الزند النار. و الکید: التدبیر بباطل أو حقّ. و الکید: الحرب»:^[۴۴]کید یعنی فریاد کلاغ به بلندی و یعنى چوب آتش زنه آتشش که کم و کند است. و تدبیر به باطل یا حق و کید به معنی جنگ.
کید عبارت است از حیله، نیرنگ، فریب دادن و نیز کوشش کردن است.^[۴۵]کید نوعی حیله و چاره جویی است که بر دو گونه­ نکوهیده و پسندیده می­باشد، هر چند استعمال آن در مذموم بیشتر است.^[۴۶]
صاحب مجمع البحرین در معنی کاد می­نویسد: «کاد یعنی نسبت به او نیرنگ کرد. و کائد به فردی، زمانی اطلاق می­گردد که نسبت به کسی با نیرنگ، عملی را انجام دهد و او را در ضرر و زیان قرار دهد».^[۴۷]
کید: «کاری است که فردی با رفیقش از راه حیله انجام می دهد تا او را در مکروه و ناملایمی افکند».^[۴۸]
کید:« درخواست چیزى از دیگرى با نارضایتى و کراهت او، چنان­چه زلیخا کارى را از یوسف می­خواست که حاضر بدان نبود و از آن امتناع داشت».^[۴۹] کید: «نقشه کشیدن در پنهان براى ضرر زدن به دیگرى» .^[۵۰]
و کید: عبارت است از مکر شدید و مکر با سه قید محقّق گردد: فکر و تدبیر و عمل و حرکت و برنامه إضرار بر دیگرى.^[۵۱]
۲-۴-۱-۱) بررسی آیات «کید»:
۲-۴-۱-۱-۱) إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداًًوَ أَکِیدُ کَیْداً، فَمَهِّلِ الْکافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً ^[۵۲]: ضمیر «اِنَّهُم» راجع به کافران و معارضان با قرآن و حکومت آنست. کید، نقشه و ساخت و سازهاى پنهان براى غافلگیرى است. دو فعل مضارع «یکیدون. اکید» اشعار به استمرار و همیشگى بودن این دوگونه کید دارد. کیداً، دلالت بر نوعى کید می نماید که متناسب با کید کننده است: دام­ها و کیدهاى کافران و منافقان بافته رشته‏هاى اوهام و ناشى از اندیشه‏هاى شیطانى و قدرت هاى محدود و در میان کوره راه­هاى تاریک و گمراهى است: «وَ ما کَیْدُ الْکافِرِینَ إِلَّا فِی ضَلالٍ»^[۵۳]. کید خداوند حکیم و قاهر در طریق هدایت و نور و بر مبناى حکمت و ناشى از قدرت پایدار و نظام و سنن عالم و اجتماع است: «إِنَّ کَیْدِی مَتِینٌ».^[۵۴]
إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً^[۵۵]: دشمنان پیوسته مکر وحیله می کنند. نکته­ی قابل توجه در این آیه، آن است که کلمه «یکیدون» به صیغه فعل مضارع بیانگر دوام و استمرار تؤطئه­های دشمنان است^[۵۶]. که باترفندها و القای شبهه­ها و ایراد افکنی، مردم را برای مبارزه کردن با قرآن فرا می­خوانند.^[۵۷]

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

خداوند در این آیه براى تسلّى خاطر پیامبر(صلّى اللّه علیه و آله) و مؤمنان از یک سو و تهدید دشمنان اسلام از سوى دیگر مى‏افزاید: «آن­ها پیوسته حیله مى‏کنند» و نقشه‏ها مى‏ریزند (انّهم یَکیدون کَیداً)^[۵۸]
صاحب تفسیر نوین در ذیل آیه­ی ۱۵، سوره­ی طارق چنین می نویسد: «کتب لغت «کید» را چنین معنى کرده‏اند: حیله و مکر- خدعه- خبث- جنگ- بدخواهى یعنى قطعاً مشرکان مکه سخت چاره جوئى- فریبکارى- نیرنگسازى- پلیدى و بدذاتى و بدخواهى و بالاخره جنگ و ستیز می­ کنند تا جلو نفوذ قرآن و تأثیر دعوت تو را بگیرند. آرى آن­ها نقشه‏ها کشیدند تدبیرها کردند، کوشش­ها نمودند تا اسلام پیشرفت نکند نسبت سحر و کهانت، شاعرى و جنون به حضرتش دادند، تطمیعش کردند که اگر زن زیبا، پول و ثروت یا ریاست و مقام می­خواهى همه را به بهترین وجه برایت فراهم می­کنیم گروندگان را آزردند، شکنجه دادند و کشتند پیمان نامه امضاء کردند که کسى با پیغمبر و کسانش، معامله و معاشرت و ازدواج و مراوده نکند. وقتى از هیچ­کدام از این کارها نتیجه نگرفتند تصمیم به کشتنش در دار الندوه گرفتند. آن­هم عملى نشد».^[۵۹]
صاحب «اطیب­البیان» در تفسیرش ذیل این آیه، چنین می­نویسد: «مفسرین نظر به این که کید و مکر از صفات خبیثه است و ساحت قدس ربوبى منزه است لذا کید و مکر را حمل بر عقوبت و عذاب کردند یعنى عذاب من سخت است، لکن کید و مکرى که از صفات رذیله شمرده شده با مؤمنین است و اما با کفار به­خصوص در مقام عقوبت از صفات بارزه است چنان­چه گفتند امیر المؤمنین (علیه السّلام) در جنگ با عمرو ابن عبدود بعد از ضربتى که بر فرق على(علیه السّلام) آمد فرمود با این شجاعتت کمک از براى تو می ­آید، برگشت ببیند کیست به کمک آن آمده حضرت ضربتى بر ران آن ملعون زد که در غلطید و روى زمین افتاد و هم­چنین حضرت قاسم (علیه السّلام) در مقابل ازرق شامى فرمود: بند رکاب اسبت را ببند خم شد ضربتى بر کمر او زد دو نیم شد بنابراین کید و مکر الهى اینست که معامله‏اى با کفار می­ کند که بر حسب ظاهر آن­ها را خوش آید مثل اقبال دنیا از سلطنت و ریاست و جاه و مقام و مکنت و دولت ولى در حقیقت عین عقوبت است لذا می­فرماید:« وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ»^[۶۰] و نیز می­فرماید:« إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً وَ أَکِیدُ کَیْداً فَمَهِّلِ الْکافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً »^[۶۱] ، که تفریع می­فرماید بر کید خود که اى پیغمبر من آن­ها را مهلت ده من آن­ها را مهلت دادم تا زمان عقوبت و البته کید خدا محکم است و مکر او شدید».^[۶۲]
۲-۴-۱-۱-۲) انَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعِیفاً^[۶۳]: یعنى مکر و سیاست شیطان همیشه محکوم به شکست و خذلان است^[۶۴]. نیرنگ شیطان در همه حال و در همه وقت، ضعیف است و چنین نیست که گاهى ضعیف باشد و گاهى ضعیف نباشد. آوردن «کان» در جمله نیز براى تاکید همین معنى است.^[۶۵] اما کید خداوند حکیم و قاهر در طریق هدایت و نور و بر مبناى حکمت و ناشى از قدرت پایدار و نظام و سنن عالم و اجتماع است: «إِنَّ کَیْدِی مَتِینٌ» قرآن که خود قول حق و فصل است، مظهرى از نقشه حقّ و کید حکیمانه خداوند مى‏باشد که مانند اژدهاى موسى کیدهاى ساحران و افسونگران را باطل مى‏نماید و بر طبق نظام و سنن خداوند پیش مى‏رود.^[۶۶]
قتاده و مجاهد گویند: یعنى نیروى خداوند سخت است. حسن گوید: یعنى غضب خداوند سخت است. زجاج گوید: یعنى قدرت و عذاب خداوند سخت است. جبائى گوید: یعنى کید و مکر خداوند نسبت به­کفار شدید است.^[۶۷]
نکته جالب: اگر گفته شود: چگونه خدا در این آیه می فرماید: (إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعِیفاً)و در آیه ۲۸ سوره یوسف، درباره کید و مکر زنان می­فرماید: (إِنَّ کَیْدَکُنَّ عَظِیمٌ) یعنى حتماً کید و مکر شما زنان بزرگ است. در صورتى که کید و مکر شیطان از مکر زنان بزرگتر است؟جواب می­گوئیم: کید و مکرى که آیه مورد بحث می­گوید: در مقابل کید و قدرت خدا است. و تردیدى نیست که قدرت خدا مافوق هر قدرت و مکرى است. ولى کید و مکرى که در آیه ۲۸ سوره یوسف راجع به زنان می­گوید در مقابل کید و مکر مردان می­باشد.^[۶۸]
۲-۴-۲) مکر:
واژه­ی«مکر» که در قرآن با مشتقاتش ۴۳ بار به کار رفته به معنی خدعه و نیرنگ در خفا و نیرنگ پنهانی است. هرگاه کسی را با حیله بازی از هدفش باز دارند، مکر گفته می­ شود.^[۶۹]
راغب اصفهانی در معنی مکر می­نویسد:«المَکْرُ: صرف الغیر عمّا یقصده بحیله و ذلک ضربان: مکر محمود، و ذلک أن یتحرّى بذلک فعل جمیل و على ذلک قال: وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ‏* [آل عمران/ ۵۴]. و مذموم و هو أن یتحرّى به فعل قبیح، قال تعالى: وَ لا یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ‏ [فاطر/ ۴۳]، وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا [الأنفال/ ۳۰]، فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ مَکْرِهِمْ‏ [النمل/ ۵۱]. و قال فی الأمرین: وَ مَکَرُوا مَکْراً وَ مَکَرْنا مَکْراً [النمل/ ۵۰] و قال بعضهم: من مکر اللّه إمهال العبد و تمکینه من أعراض الدّنیا، و لذلک قال أمیر المؤمنین رضی اللّه عنه: من وسّع علیه دنیاه و لم یعلم أنّه‏ مُکِرَ به فهو مخدوع عن عقله»‏.^[۷۰]
یعنی: مَکْر یعنى با حیله و نیرنگ کسى را از مقصدش دور کنند و برگردانند که دو گونه است: مکر پسندیده که به وسیله آن قصد کار خوبى بشود در این معنى گفت: وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ‏^[۷۱].
و مکر و حیله مذموم و ناپسند که کسى کار زشتى را قصد کند.«وَ لا یَحِیقُ‏ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ»^[۷۲] و «وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا»^[۷۳] و «فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ مَکْرِهِمْ‏».^[۷۴]اما در مورد حیله خوب و بد آیه: وَ مَکَرُوا مَکْراً وَ مَکَرْنا مَکْراً.^[۷۵] بعضى گفته‏اند، مکرى که از سوى خدا براى کار نیک است همان مهلت دادن به بنده است تا از امور دنیائى و متاع دنیوى بهره‏مند شده و تمکین یابد و جزایش را ببیند. از این جهت على (علیه السّلام) فرمود: «من وسع علیه دنیاه و لم یعلم انّه مکر به فهو مخدوع عن عقله» :یعنى کسى که دنیا برایش توسعه داشت و نفهمید که بدست آوردن افزون بر نیاز از متاع دنیا براى او فریبى است که گرفتار نیرنگش شد و براى کار نیک‏ چنین وضعى دارد نه پرداختن به اعمال قبیح چنین کسى عقلش او را فریب داده کم خرد است.^[۷۶]
صاحب قاموس ذیل واژه­ی «مکر» چنین می­نویسد: «مکر: تدبیر. اعمّ از آن که در کار بد باشد و یا در کار خوب. در مفردات و اقرب الموارد می­گوید: مکر آنست که شخص را به حیله‏اى از مقصودش منصرف کنى و آن دو نوع است محمود و مذموم. محمود آنست که از آن کار خوبى مراد باشد و مذموم به عکس است. در المنار گفته: مکر در اصل تدبیر مخفى است که مکر شده را به آن­چه گمان نمی­کرد، می­کشد و اغلب در تدبیر بدکار می­رود».^[۷۷] این­که در قاموس گفته: المکر: الخدیعه و در صحاح آمده: المکر: الاحتیال و الخدیعه. هر دو معنى غالب را در نظر گرفته‏اند. بنابر قول اقرب، مفردات، مجمع و المنار مکر اعمّ و شامل تدبیر خوب و بد هر دو است. مؤیّد این سخن قول خداوند است که فرموده: اسْتِکْباراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لا یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ‏.^[۷۸] وصف «السّیّئ» می­رساند که مکر فى نفسه گاهى سیّئ است و گاهى حسن ایضاً آیات‏: فَوَقاهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا.^[۷۹] و هم چنین آیه ی :أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ‏^[۸۰].^[۸۱]
احمد مصطفی مراغی در تفسیرش مکر را این­گونه معنی کرده است: «مکر در اصل، تدبیر مخفی است که مکر شده را نسبت به آن­چه که گمان نمی­کرد می کشاند و غالباً در تدبیر بد و ناپسند به کار می­رود».^[۸۲]
۲-۴-۲-۱) نکاتی در مورد واژه مکر:
۲-۴-۲-۱-۱) در بسیارى از آیات آن­گاه که نسبت مکر به خدا داده شده مکر در مرتبه ثانى است یعنى اوّل مکر بدکاران در مقابل دین حق و دستور خداوند است سپس مکر خدا و آن دو جور است مجازات و غیر آن مثلاً در آیه:‏ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ‏^[۸۳]. مراد از «یَمْکُرُونَ» حیله و تدبیر مشرکین است که می­خواستند حضرت رسول (صلّى اللّه علیه و آله) را بکشند یا زندانى کنند و یا تبعید نمایند و مراد از «یَمْکُرُ اللَّهُ» همان تدبیر خداوند است که آن حضرت را مأمور به هجرت نمود.
ایضاً در آیه‏: وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ‏^[۸۴]. که مراد از مکر اول حیله یهود است درباره کشتن عیسى (علیه السّلام ) و منظور از مکر اللّه نجات دادن عیسى (علیه السّلام ) از دست آن­ها است. ولى در آیاتى نظیر: وَ مَکَرُوا مَکْراً وَ مَکَرْنا مَکْراً وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ. فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ مَکْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ‏^[۸۵]. منظور از مکر اوّل طفره زدن و انحراف کفّار است از پیروى حضرت صالح (علیه السّلام) و غرض از مکر دوّم هلاکت و عذاب آنهاست که همگى از بین رفتند و مکر خدا نتیجه طبیعى مکر آن­ها بود چنان­که فرموده: «فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ مَکْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ» و نیز روشن می­ کند که مکر خدا همان «دمرنا» است. ایضاً: إِذا لَهُمْ مَکْرٌ فِی آیاتِنا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَکْراً ^[۸۶].
۲-۴-۲-۱-۲) در این­گونه آیات نسبت مکر به­خدا اشکالى ندارد که مکر خدا همان تدبیر خدا و تقدیراتى است که به حرمان و عذاب بدکاران می­ شود و آن در مرتبه ثانى از خدا ممدوح است که مقتضاى عدالت جز آن نیست وگرنه بد کار و نیکو کار از هم شناخته نمی­شوند پس آن مکر ممدوح است زیرا که عدالت است‏: «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ».‏^[۸۷]
۲-۴-۲-۱-۳) گاهى مکر منسوب به خدا مکر ابتدائى است مثل‏: أَ فَأَمِنُوا مَکْرَ اللَّهِ فَلا یَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ‏^[۸۸]. معلوم است که مراد از مکر، عذاب خداست در مقابل نافرمانى مردم. بنابراین مکر خدا به عنوان مجازات صحیح و مکر ابتدایى از خداوند ممتنع است .یعنی: کلمه” مکر” به معناى این است که شخصى دیگرى را غافل‏گیر کرده و به او آسیبى برساند، این عمل از خداى تعالى وقتى صحیح است که به عنوان مجازات صورت بگیرد، انسان معصیتى کند که مستحق عذاب شود و خداوند او را از آن­جایى که خودش نفهمد معذب نماید و یا سرنوشتى براى او تنظیم کند که او خودش با پاى خود و غافل از سرنوشت خود به سوى عذاب برود و اما مکر ابتدایى و بدون این­که بنده معصیتى کرده باشد، البته صدورش از خداوند ممتنع است.^[۸۹]به طور کلّی می­توان چنین نتیجه ­گیری گرفت که: « وَ قَدْ مَکَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَکْرُ جَمِیعاً یَعْلَمُ ما تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ …»^[۹۰]. این آیه صریح است در این­که تدبیر کلّى مال خداست و تدبیر دیگران در مقابل تدبیر خدا هیچ است و کارى از پیش نمی ­توانند برد.^[۹۱]
۲-۴-۲-۱-۴) مکر در لغت عرب با آن­چه در فارسی امروز از آن می­فهمیم، تفاوت بسیار دارد در فارسی امروز مکر به نقشه­های شیطانی و زیان­بخش گفته می­ شود درحالی­که در ریشه ­های لغت عرب «مکر» هر نوع چاره اندیشی را می­گویند که گاهی خوب و گاهی زیان­آوراست.^[۹۲]
۲-۴-۲-۱-۵) کیفر مکر و فریب‏: محمّد بن حسن بن على (ع) از پدرش از جدّش امیر مؤمنان (ع) نقل کرده است که آن حضرت مکرّر مى‏فرمود: مکر و فریب در آتش جاى دارد.^[۹۳]
هشام بن سالم در حدیثى مرفوع از امیر المؤمنین (علیه السلام) حدیث کند که فرمود: اگر نبود که مکر و فریب کارى در آتشند من مکر اندیش­ترین مردمان بودم. گویا جهت این­که حضرت این سخن را فرموده این بود که مردم معاویه را مردى سیاستمدار و عاقل می­دانستند، و آن حضرت را سست رأى مى‏پنداشتند، چون می­دیدند که حیله‏هاى معاویه که بر پایه دروغ و مکر بنا نهاده شده بود پیشرفت می­کرد، پس آن حضرت بیان فرماید: که او به این نیرنگ­ها آشناتر است ولى چون آن­ها مخالفت با دستور خدا است آن­ها را به­کار نبندد چنان­چه سید رضى (ره) در نهج البلاغه از آن حضرت روایت کرده است که فرمود: «و ما در زمانى واقع ‏شده‏ایم که بیشتر مردم آن مکر را زیرکى پندارند و نادانان ایشان را زیرک خوانند، آن­ها را چه شده است؟ خدا ایشان را بکشد، مرد نیرومند و کاردان راه حیله و نیرنگ را می­داند ولى امر و نهى خدا جلوگیریش کند و با این­که به رأى العین آن را دیده و دانسته و توانائى به­کار بردن آن را دارد وامی­گذارد و کسى که در دین از هیچ گناهى باک ندارد فرصت‏جوئى می­ کند و مکر را به کار اندازد …»^[۹۴] و آشناتر بودن آن حضرت به مکر و حیله و داناتر بودنش در به کار بردن آن روشن است زیرا آن حضرت به همه چیز داناتر از دیگران بوده است.^[۹۵]
۲-۴-۲-۲) بررسی آیه «مکر»:
۲-۴-۲-۲-۱) وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ‏^[۹۶]‏: (خدا بهترین مکر کنندگان است) یعنى منصف و عادل­ترین مکرکنندگان است زیرا مکر آن­ها ظلم است و مکر او عدل و انصاف و اما این­که خداوند به خود نسبت مکر داده از باب مزاوجت (که یکى از وجوه بلاغت است) می­باشد چون قبلاً اسم مکر برده شده مثل آیه شریفه: «اگر کسى به شما اعتداء و تجاوز کرد شما مانند آن بوى اعتداء و تجاوز کنید» با این­که دومى اعتداء نیست بلکه مجازات است به لفظ اعتداء ذکر کرده‏اند و این یکى از وجوه بلاغت است. مثلاً مجانست و مقابله که اولى مثل «تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ»^[۹۷] و دومى مثل آیه شریفه «ماذا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قالُوا خَیْراً»^[۹۸] به نصب خیراً که با سؤال مطابقه کند و مقابله مثل «وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَهٌ إِلى‏ رَبِّها ناظِرَهٌ وَ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ باسِرَهٌ تَظُنُّ أَنْ یُفْعَلَ بِها فاقِرَه^[۹۹]ٌ.^[۱۰۰]
«وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ»^[۱۰۱]
شأن نزول این آیه قضیّه­ی«دارالنّدوه» است خداوند در این آیه می­فرماید: ای پیامبر، به یاد آور، یا به یادشان بیاور آن وقتى را که کافران نسبت به تو مکر مى‏کنند که تورا زندان کنند، یا بکشند یا اخراج کنند. این سخن یادآورى همان نعمت نجات از مکر کفّار است و آن وقتى بود که قریش در دار النّدوه در مورد زندان یا قتل یا اخراج پیامبر(ص) جلسه مشاوره تشکیل دادند و رأى آن­ها بالاتّفاق بر قتل پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله) قرار گرفت تا جایى که بنا گذاشته شد تا از هر قبیله‏اى مردى در قتل شریک باشد، تا خونش را بین قبیله‏ها تقسیم کنند تا بنى­هاشم نتوانند قصاص کنند.^[۱۰۲]
معناى کلمه (یَمْکُرُ) در مبحث لغت و معنى در بالا نوشته شد. منظور از الذین کفروا: کفار قریش است که در مبحث سبب نزول گفته شد. یعنى یا محمّد (صلى اللّه علیه و آله و سلّم) به خاطرآور آن هنگامى را که مشرکین می­خواستند سه نوع مکر و حیله علیه تو به­کار ببرند. ولى ما خدعه و نیرنگ ایشان را دامن گیر خودشان نمودیم و تو را بر آنان مسلّط کردیم. یکى از نیرنگ‏هاى ایشان این بود که تو را زندانى نمایند و در زندان نگاهت دارند تا بمیرى. چنان­که می­فرماید: (لِیُثْبِتُوکَ) ؛دوّم، این که تو را به قتل برسانند: (أَوْ یَقْتُلُوکَ) سوّم، این­که تو را از مکّه معظّمه اخراج نمایند: (أَوْ یُخْرِجُوکَ) مفسرین درباره جمله: (وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرِینَ)که ترجمه شد اقوالى دارند. می­گویند: چگونه می­ شود، خداى سبحان در حق کسى مکر و حیله نماید! در مجمع البحرین می­گوید: معنى (مکر) از طرف خلق: خدعه و نیرنگ و از طرف خدا: کیفر و مجازات می­باشد و این معنا صحیح است. زیرا تا خلق دست به مکر و حیله نزنند خدا آنان را دچار کیفر و مجازات اعمال زشتشان نمی­کند. و لذا کلمه (وَ یَمْکُرُونَ) در آیه مورد بحث قبل از کلمه (یَمْکُرُ اللَّهُ) به­کار رفته است. گرچه جمله مورد بحث سخن از مشرکین می­گوید، ولى از کلمه (یَمْکُرُونَ) که مضارع و براى استمرار می­باشد استفاده می­ شود: هر کسى تا قیامت مرتکب خدعه و نیرنگ شود به جزاى اعمال زشت خود خواهد رسید، لذا قرآن مجید می­فرماید:
اسْتِکْباراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لا یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ‏ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِیلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِیلًا^[۱۰۳]: این­ها همه به خاطر استکبار در زمین و نیرنگ­هاى بدشان بود امّا این نیرنگ­ها تنها دامان صاحبانش را مى‏گیرد آیا آن­ها چیزى جز سنّت پیشینیان و (عذاب­هاى دردناک آنان) را انتظار دارند! هرگز براى سنّت خدا تبدیل نخواهى یافت و هرگز براى سنّت الهى تغییرى نمى‏یابى !^[۱۰۴]
۲-۴-۲-۳) فرق بین کید و مکر: «الفرق بین الکید و المکر: أنّ المکر مثل الکید فی أنّه لا یکون إلّا مع تدبّر و فکر، إلّا أنّ الکید أقوى من المکر»:^[۱۰۵]یعنی مکر مانند کید می­باشد و هر دو همراه با تدبّر و فکر است، جز این­که کید قوی­تر از مکر است.
۲-۴-۳) ضَلال: این واژه با مشتقاتش ۱۸۹بار در قرآن کریم آمده است.^[۱۰۶]
واژه­ی ضللّ، به معنای انحراف از حق است و مقابل آن، هدایت ویافتن راه حق می­باشد؛ ضلل ضدِّ هدایت و راستی است.^[۱۰۷]
صاحب کتاب «التحقیق »، ذیل معنایِ این واژه می­نویسد:«أنّ الأصل الواحد فی هذه المادّه: هو ما یقابل الاهتداء، فالضلال هو عدم الاهتداء، و الإضلال هو فقدان الهدایه».^[۱۰۸]یعنی: اصل این واژه به معنای ِآن­چه که در مقابل هدایت است، پس ضلالت عبارت است از عدم هدایت و اضلال همان فقدان هدایت است.
ضلال و ضلالت به معنى انحراف از حق است. «إِنِّی أَراکَ وَ قَوْمَکَ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ»^[۱۰۹] من تو را و قومت را در انحراف و گمراهى آشکار مى‏بینم. یعنى انحراف از راه حق^[۱۱۰].
الضَّلَال‏: عدول و انحراف از راه مستقیم، نقطه مقابلش هدایه است. خداى تعالى گوید: «فَمَنِ اهْتَدى‏ فَإِنَّما یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ‏ ضَلَ‏ فَإِنَّما یَضِلُ‏ عَلَیْها».^[۱۱۱]:(پس کسی که هدایت یافت به سود خویش هدایت مى‏یابد و کسی­ که گمراه شد بر زیان خویش گمراه مى‏شود). واژه «ضَلَال‏» براى هر عدول و انحرافى از راه مستقیم خواه عمدى یا سهوى و کم یا زیاد گفته مى‏شود. پس صراط مستقیمى که مورد رضا و خشنودى است جدّاً مشکل است^[۱۱۲].
قول صحاح و قاموس و اقرب و نهایه نیز قول راغب است.
لغت «ضلل» در آیات با چهار وصف «مبین»،«بعید»،«قدیم»و«قدیم» توصیف شده است برای نمونه :
۲-۴-۳-۱) مبین : وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ لِأَبِیهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَهً إِنِّی أَراکَ وَ قَوْمَکَ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ ^[۱۱۳]: (به خاطر بیاورید) هنگامى را که ابراهیم به پدرش [عمویش‏] «آزر» گفت: «آیا بت­هایى را معبودان خود انتخاب مى‏کنى؟! من، تو و قوم تو را در گمراهى آشکارى مى‏بینم.
۲-۴-۳-۲) بعید :… ذلِکَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِیدُ ^[۱۱۴]: این همان گمراهى دور و دراز است.
۲-۴-۳-۳) قدیم : قالُوا تَاللَّهِ إِنَّکَ لَفِی ضَلالِکَ الْقَدِیمِ‏^[۱۱۵]: گفتند: «به خدا تو در همان گمراهى سابقت هستى!»
۲-۴-۳-۴) کبیر: وَ قُلْنا ما نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَیْ‏ءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِی ضَلالٍ کَبِیرٍ^[۱۱۶]: و گفتیم: خداوند هرگز چیزى نازل نکرده، و شما در گمراهى بزرگى هستید!»

۹۵۰

۵/۰

۱/۲

شبکه

است. اطلاعات قیمت، بار، شدت تابش خورشید و سرعت باد برای یک سال به صورت زیر به دست آمده است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• قیمت بازار انرژی بر اساس بازار PJM [27]

• اطلاعات سرعت باد و شدت تابش برای منطقه تگزاس [۲۸]

• میزان بار مصرفی برای یک ریز شبکه [۲۹]

در ضمن قابل ذکر است که تمامی شبیه سازی ها در دو سناریو مختلف زمستان و تابسان انجام شده است. داده‌های پیش‌بینی‌شده، مربوط به تولید توان PV، قیمت (تعرفه RTP^[58])، و بار مصرفی برای سناریوهای روز هفته زمستان و تابستان در تا ارائه شده است.
شکل ۴‑۲: منحنی پیش‌بینی‌شده توان تولیدی PV برای سناریوی روز هفته-زمستان
شکل۴‑۳: منحنی پیش‌بینی‌شده قیمت بازار PJM برای سناریوی روزهفته-زمستان
شکل۴‑۴: منحنی پیش‌بینی‌شده بار الکتریکی مصرفی ریزشبکه برای سناریوی روزهفته-زمستان
شکل۴‑۵: منحنی پیش‌بینی‌شده توان تولیدی PV برای سناریوی روزهفته-تابستان
شکل۴‑۶: منحنی پیش‌بینی‌شده قیمت بازار PJM برای سناریوی روزهفته-تابستان
شکل۴‑۷: منحنی پیش‌بینی‌شده بار الکتریکی مصرفی ریزشبکه برای سناریوی روزهفته-تابستان

نتایج برنامه ریزی قطعی روزانه

برنامه­ ریزی مشارکت واحدها با بهره گرفتن از الگوریتم اجتماع ذرات باینری انجام شده است که یک الگوریتم اصلاح شده برای پیدا کردن نقطه بهینه در فضای باینری یا گسسته است. الگوریتم برنامه­ ریزی مشارکت واحدها مطابق شکل (۴-۱) است. در این حالت برای عملکرد بهتر الگوریتم باینری اجتماع ذرات از روش‌های به اصطلاح خبره استفاده شده است. عملکرد به این صورت است که اگر مثلا بین دو ذره که مقدار آن‌ها یک است مقدار صفر وجود داشته باشد مقدار صفر به مقدار یک تغییر می­ کند. برای شروع ذرات اولیه در الگوریتم اجتماع ذرات از تولید رندم استفاده می­ شود. ولی این مقادیر معمولا به دلیل بزرگی ابعاد مسئله باعث بالا رفتن زمان محاسبات می­ شود. در شکل زیر فلوچارت این الگوریتم آورده شده است. در ضمن قابل ذکر است که تمامی شبیه سازیها به کمک نرم افزار GAMS و با بهره گرفتن از روش برنامه‌ریزی غیرخطی عددصحیح مختلط(^[۵۹]MINLP) تکرار شده و صحت الگوریتم PSO اثبات شده است.

سناریوی زمستان

در این قسمت نتایج بهینه‌سازی تک­هدفه هزینه بهره‌برداری و آلاینده‌های تولیدشده مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در ابتدا به بررسی نتایج سناریوی زمستان می‌پردازیم. میزان توان خروجی حاصل از پیل سوختی^[۶۰]، دیزل ژنراتور و سلولهای خورشیدی در بازه ۲۴ ساعت نشان داده شده است. ملاحظه می‌شود که توان تولیدی پیل سوختی در اکثر ساعات شبانه روز مقدار ثابت ۳۸ کیلو وات را دارد. در ضمن ملاحظه می‌شود که سلولهای خورشیدی نیز از ساعت ۷ تا ۲۱ تولید توان دارند.

شکل۴‑۸: توان خروجی تولیدات پراکنده در طول ۲۴ ساعت
با توجه به نگرانی­های گسترده در مورد گرم شدن زمین و نیز آلودگی هوای ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی توسط خودروهای معمولی و همچنین استفاده توسط واحدهای با آلودگی بالا خاصه در ساعات پیک بار نیاز به استفاده از خودروهای الکتریکی به عنوان یک منبع ذخیره برای اصلاح پیک بار و استفاده از واحدهای تولیدی با آلودگی و هزینه سوخت کم بیش از پیش احساس می­ شود. در واقع، یک خودروی الکتریکی می ­تواند هنگامی که به پریز برق برای شارژ وصل می­گردد یک انتقال انرژی دو طرفه را انجام دهد. این اجتماع از خودروها می­توانند به عنوان منبع انرژی و نیز در دوره­ های زمانی معین به عنوان یک منبع ذخیره انرژی به کار رود که به بهره­بردار شبکه این اجازه را می­دهد تا بهره ­برداری را در شرایط اقتصادی­تر و با پایداری بیشتر انجام دهد.
خودروهای الکتریکی متصل به شبکه در یک نقطه به شبکه وصل نمی­شوند و در سطح شبکه پراکنده هستند. در این بخش بررسی موجود بر روی خودروهایی است که برای مسافرت­های روزانه کوتاه و درون شهری مورد استفاده قرار می­گیرند. همچنین ما چون از دیدگاه بهره­بردار مستقل سیستم مطالعات را انجام می­دهیم پس شبکه را در نظر نمی­گیریم. بنابراین مسئله تلفات هم به خودی خود حذف می­ شود. بررسی­های مختلفی نشان داده­اند که به طور میانگین در شبانه­روز، خودروها حدود ۲۲-۲۳ ساعت در پارکینگ هستند. بنابراین می­توان در این مدت که خودروهای الکتریکی به شبکه وصل هستند از آن‌ها استفاده کرد.. همچنین با توجه به نتایج آماری مربوط به مسافت طی شده خودروها در طول روز، حداقل ۶۰ درصد انرژی در باتری­ها باقی می­ماند که با این مقدار انرژی یا ظرفیت می­توان استفاده کرد[۱۸].
هدف از بررسی این حالت این است که روشن شود که نقش حضور خودروهای الکتریکی در برنامه­ ریزی مشارکت واحدها چه تأثیری دارد. واضح است که از دیدگاه الکتریکی خودروهای الکتریکی مانند یک باطری محسوب می‌شوند که در بعضی مواقع به شبکه متصل شده شارژ می‌شوند سپس از شبکه قطع شده دشارژ شده سپس در یک زمان دیگر دوباره به شبکه وصل می‌شوند. اما تفاوت بارز خودروهای الکتریکی با باطری این است که خودروها دارای عدم قطعیت هستند و مقداری از ظرفیت آن‌ها به بار آن‌ها اختصاص داده می­ شود. این که چه زمانی خودرو برای شارژ به شبکه وصل شود و چه موقع قطع شده و چقدر دشارژ می‌شود خود یک مسئله پیچیده است و اضافه کردن آن به مسئله برنامه­ ریزی مشارکت واحدها پیچیدگی آن را زیاد می‌کند
در شکل ۴-۹ توان مبادله شده بین خودروهای الکتریکی، باتری و شبکه بالادستی نشان داده شده است. ملاحظه می‌شود که خودروهای الکتریکی در ساعات کم‌باری که قیمت برق پایین است، شارژ و در ساعات پر‌باری (۲۳-۱۸) دشارژ می‌شوند.

شکل۴‑۹: توان مبادله شده در طول ۲۴ ساعت
شکل۴-۱۰ هزینه نهایی ریزشبکه را با توجه به ظرفیت PHEV^[61] بکار برده شده برای دو روز اول هفته و آخر هفته نشان می‌دهد.

شکل۴‑۱۰: هزینه نهایی با توجه به ظرفیت PHEV و روز مورد استفاده
ظرفیت خودروها به ترتیب ۱۰، ۲۰، ۳۰ و ۴۰ می‌باشند که با اعداد یک تا چهار نشان داده شده است. ملاحظه می‌شود که استفاده از خودروی الکتریکی با ظرفیت بالا، هزینه نهایی را به مقدار بیشتری کاهش می‌دهد. در ضمن به علت حضور بیشتر خودروی الکتریکی در پارکینگ در روزهای آخر هفته و دسترسی بیشتر به آن، هزینه نهایی ریزشبکه در این روزها نسبت به روزهای اول هفته کاهش بیشتری دارد.
همان طور که در فصل قبل توضیح داده شد در این پایان نامه از برنامه های پاسخگویی بار نیز استفاده شده است. همواره در یک ریزشبکه بارهای قابل قطع و قابل انتقال وجود دارند. نتایج نشان می‌دهند که در زمان‌های پیک بار و قیمت بیشترین بارها عمدتاً قطع و انتقال داده می‌شوند. به عبارتی دیگر، بارهای موجود در زمان ۹ تا ۱۹ را به زمان‌های غیر پیک ۱ تا ۹ انتقال داده می‌شوند که می‌توان گفت با این حال عملیات پیک سایی انجام شده است. علاوه بر این همان طور که در Error! Reference source not found. دیده می‌شود، ریز شبکه از طریق شرکت در برنامه های پاسخگویی بار سودهای مختلفی بر حسب روز و نوع برنامه به دست می‌آورد. بر این اساس، در روزهای گرم نسبت به روزهای سرد به میزان بیشتری سود عاید ریز شبکه می‌شود و در روزهای وسط هفته میزان مشارکت در برنامه های پاسخگویی بار به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از روزهای آخر هفته می‌باشد.
جدول‏۰‑۴٫ میزان هزینه و سود شرکت در برنامه پاسخگویی بار

میزان بار قطع شده(kWh)

میزان بار انتقال داده شده(kWh)

سود ناشی از شرکت در برنامه(cent)

هزینه شرکت در برنامه(cent)

روز نمونه